Nowe zasady żywienia zbiorowego w szkołach

Od 1 września 2026 roku zacznie obowiązywać znowelizowane rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące żywienia dzieci i młodzieży w placówkach oświatowych. Przepisy określają zarówno wymagania dotyczące produktów sprzedawanych na terenie szkół i przedszkoli, jak i zasady komponowania posiłków w ramach żywienia zbiorowego. Wprowadzone zmiany mają na celu poprawę jakości żywienia dzieci, zwiększenie udziału produktów roślinnych w diecie oraz ograniczenie spożycia żywności o wysokiej zawartości cukru, soli i tłuszczu.

Regulacje obejmują przedszkola, inne formy wychowania przedszkolnego, szkoły oraz wybrane placówki systemu oświaty, takie jak młodzieżowe ośrodki wychowawcze, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze czy schroniska młodzieżowe. Przepisy nie dotyczą natomiast placówek leczniczych i rehabilitacyjnych funkcjonujących na podstawie odrębnych ustaw, których działalność regulowana jest innymi aktami prawnymi.

Nowe wymagania odnoszą się do codziennego żywienia dzieci podczas pobytu w placówce. Nie mają one jednak zastosowania do obozów, kolonii i innych form wypoczynku organizowanych w czasie wolnym od zajęć szkolnych. Organizatorzy takich wyjazdów powinni zapewniać uczestnikom posiłki zgodne z zasadami zdrowego żywienia, jednak nie są zobowiązani do stosowania wszystkich szczegółowych zapisów rozporządzenia.

Jednym z istotnych elementów nowych przepisów jest zwiększenie znaczenia produktów pochodzenia roślinnego. W tygodniowym jadłospisie powinien znaleźć się co najmniej jeden obiad oparty na nasionach roślin strączkowych i jednocześnie pozbawiony produktów pochodzenia zwierzęcego. W przypadku obiadu dwudaniowego wystarczy, aby warunek ten spełniała jedna z potraw – zupa lub drugie danie. Rozwiązanie to ma zachęcać do częstszego sięgania po roślinne źródła białka i wspierać kształtowanie zdrowych nawyków żywieniowych.

Za rośliny strączkowe uznawane są przede wszystkim fasola, soczewica, groch, ciecierzyca, soja oraz bób. Produkty te dostarczają znacznych ilości białka i mogą stanowić pełnowartościowy składnik obiadu. Z kolei fasolka szparagowa czy zielony groszek, mimo że należą do tej samej rodziny botanicznej, traktowane są głównie jako warzywa ze względu na niższą zawartość białka.

Przepisy uwzględniają również potrzeby dzieci stosujących diety eliminacyjne. Placówki powinny zapewnić alternatywne posiłki osobom, które nie spożywają mięsa lub innych produktów odzwierzęcych. W przypadku dzieci na diecie wegańskiej cały posiłek powinien być przygotowany wyłącznie z produktów roślinnych. Dzieci stosujące dietę wegetariańską mogą natomiast otrzymywać dania zawierające mleko, przetwory mleczne, jaja lub miód. Organizacja takich posiłków może opierać się na deklaracjach składanych przez rodziców lub opiekunów.

Dużą uwagę zwrócono także na odpowiednią ilość warzyw i owoców w codziennym jadłospisie. Warzywa powinny stanowić obowiązkowy element każdego posiłku i występować częściej niż owoce. W praktyce oznacza to, że warzywna zupa może zostać zaliczona do porcji warzyw w obiedzie. Jeżeli drugie danie ma charakter słodki, na przykład jest to makaron lub ryż z owocami, nie ma obowiązku dodawania kolejnej porcji warzyw. Mimo to specjaliści zalecają, aby również w takich sytuacjach proponować dzieciom surówki lub świeże warzywa jako dodatek.

Tygodniowy jadłospis powinien być odpowiednio zróżnicowany pod względem źródeł białka. Zgodnie z rozporządzeniem dwa obiady w tygodniu powinny zawierać mięso, co najmniej jeden rybę, a przynajmniej jeden danie przygotowane na bazie roślin strączkowych bez dodatku produktów odzwierzęcych. Pozostałe posiłki mogą mieć charakter bezmięsny i zawierać inne produkty pochodzenia zwierzęcego, takie jak nabiał czy jaja.

Istotną zmianą jest również zaostrzenie wymagań dotyczących jakości produktów wykorzystywanych do przygotowywania posiłków. Ograniczenia dotyczące zawartości cukru, soli i tłuszczu odnoszą się do składu produktu w przeliczeniu na 100 gramów lub 100 mililitrów, a nie do wielkości porcji podawanej dziecku. Oznacza to, że produkty przekraczające określone limity nie powinny być stosowane w żywieniu zbiorowym, nawet jeśli wykorzystywane są w niewielkich ilościach. Dotyczy to między innymi słodzonych płatków śniadaniowych, smakowych produktów mlecznych czy gotowych wyrobów cukierniczych.

Przy planowaniu jadłospisów szczególne znaczenie ma również odpowiednia podaż białka. Jadłospisy powinny dostarczać co najmniej tyle białka, ile wynika z aktualnych norm żywienia dla dzieci i młodzieży. W praktyce można posługiwać się również zaleceniem, zgodnie z którym białko powinno pokrywać od 10 do 20 procent całkowitej wartości energetycznej diety. Takie proporcje pozwalają zachować właściwą równowagę pomiędzy białkami, tłuszczami i węglowodanami.

Nowe przepisy mają nie tylko poprawić jakość żywienia w placówkach oświatowych, ale także kształtować zdrowe nawyki żywieniowe już od najmłodszych lat. Większy udział warzyw, produktów pełnoziarnistych i roślinnych źródeł białka, przy jednoczesnym ograniczeniu żywności wysoko przetworzonej, wpisuje się w aktualne rekomendacje ekspertów ds. zdrowia publicznego oraz zrównoważonego żywienia.